MENSENWERK  Jaargang 2, april 2007

RIE en ARIE, Een kwestie van mentaliteit

Twee jongens en een passie, Solvay Pharmaceuticals

HSE, het veiligheids ABC van Gaz de France

Olie & chemicaliënbestrijding, training in de spotlight

Veiligheidscultuur, 10 tips

Toolbox Meeting, Menselijke fouten veroorzaken arbeidsongevallen

Een kwestie van mentaliteit

RIE en ARIE

Een grapje in de kop van een artikel denkt u misschien? Nee, het gaat hier om een serieuze zaak: de wettelijke verplichting uit Den Haag waarbij bedrijven met werknemers in dienst een geldige RI&E dienen te hebben. RI&E staat voor Risico Inventarisatie & Evaluatie.

Bij veel ondernemers werkt die verplichting als de bekende blauwe enveloppe: "Het moet, het kost

geld en wat heb ik er aan?” Over dit misverstand gaat dit artikel, want het is ronduit opvallend dat organisaties zelf vaker inzien dat het maken van

een RI&E en een plan van aanpak slechts de basis vormen om veiligheid, kwaliteit, efficiency en de werksfeer binnen organisaties op een hoger plan

te krijgen. Wat we daarbij merken is, dat dit proces vaak als de eerste stap wordt gezien en als een goede basis dient voor opvolgende kwaliteits-

trajecten. Zoals het behalen van een ISO certificaat,

een OHSAS certificering of enig ander kwaliteitstraject waardoor uiteindelijk de strengere normen op het gebied van arbo, milieu en veiligheid eenvoudiger te behalen zijn.

Training
Een ander opvallend punt is, dat de gewenste mentaliteit heel duidelijk van boven naar
beneden dient te worden gecommuniceerd en dagelijks dient te worden uitgedragen.
Daar begint het bewustwordingsproces mee. Wat in de praktijk nog beter blijkt te werken, is dat er op de werkvloer een sfeer gecreëerd wordt waarbij collega’s elkaar op een laagdrempelige manier kunnen aanspreken op onveilig gedrag. Ten eerste betekent het dat het management niet als de politieagent hoeft op te treden en de sfeer daardoor zou verslechteren. Ten tweede vindt er onder collega’s een ommezwaai plaats van een negatieve sfeer waarbij alles moet, naar een positieve sfeer waarbij de lat gezamenlijk steeds hoger wordt gelegd. Van 'moeten' naar 'de uitdaging aangaan'. Om die omslag te bereiken is er een solide basis nodig van waaruit gestart wordt. Vaak is een training het juiste middel om de toon te zetten. Onderwerpen omtrent veiligheid dienen hierbij tot het vergroten van de bewustwording en het veranderen van de mentaliteit.

ARIE
De ARIE is veel minder bekend dan de RIE. Een ARI&E, Aanvullende Risico Inventarisatie & Evaluatie wordt uitgewerkt voor organisaties die met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen werken en dient als verplicht instrument om de veiligheid op locaties waar met zulke stoffen wordt gewerkt, te waarborgen. Zaken als bewustwording (met welke
stoffen ben ik aan het werk?), persoonlijke beschermingsmiddelen (welke moet ik
gebruiken?), calamiteiten-bestrijding (wat te doen bij lekkages?) en soorten
gevaarlijke stoffen worden met de ARI&E gespecificeerd en uitgewerkt in een helder plan, waardoor de veiligheid wordt verhoogd.

Onderdelen die in een ARI&E aan de orde komen zijn ondermeer:

• preventiebeleid
• veiligheidsbeheerssysteem
• risicoscenario, preventieve maatregelen, beschermende maatregelen en het plan
  van aanpak
• intern noodplan en het met regelmaat oefenen hiervan
• informatievoorziening aan buurbedrijven in geval voorziene effecten de terreingrenzen overschrijden
• toetsing van de ARI&E door een kerndeskundige zoals de Hoger Veiligheids Kundige

Mentaliteit
We zijn weer terug bij de basis, waarmee dit verhaal begon. Mentaliteit is overal mee
verbonden en behoeft continue aandacht van iedereen - van hoog tot laag. Er aan werken begint met heldere communicatie vanuit de leiding naar middenkader en andere collega’s. Een hoge frequentie in de communicatie is zeker in de aanvangsfase belangrijk,
want dan moet de toon gezet worden. Mentaliteit is idealiter ingebouwd in trainingen, in vergaderingen, in Toolbox meetings (zie pagina 15 van deze Mensenwerk) en andere momenten dat veiligheid op de agenda staat. Door dat intern te doen en uit te dragen zullen ook externe partijen worden genoodzaakt de lat hoger te leggen. En daarvan wordt iedereen beter in Nederland.

<< terug naar boven

Solvay Pharmaceuticals

Twee jongens en een passie

Ernest Solvay (1838) deelt zijn passie voor scheikunde met zijn broer Albert. Samen groeien ze op in Rebecq-Rognon in België. En samen ontwikkelen ze een nieuw proces voor de industriële productie van sodium carbonaat. Het leidt op 24 december 1863 tot de oprichting van Solvay & Cie. Het bedrijf ontwikkelt zich voorspoedig.

In rap tempo verrijzen fabrieken in België,

Frankrijk, Engeland, Duitsland, Rusland en de Verenigde Staten. Het bedrijf groeit uit tot een wereldwijde speler op het gebied van Plastics,

Chemie en Farmacie, met het hoofdkantoor in Brussel, 30.000 medewerkers in 50 landen, een omzet van € 9,4 mld in 2006 en een beursnote-

ring aan de Euronext. Dat betreft een deel van

het bedrijf, dat voor het overige nog steeds een familiebedrijf is.

De vestiging in Weesp opereert onder de vlag van

Solvay Pharmaceuticals. Er werken zo’n 1.100 mensen, veelal in productie en research & development. Mensenwerk spreekt met Henk Wolf, ilieudeskundige/veiligheidskundige. Hij legt uit dat de sterke groei van Solvay voor een belangrijk deel is terug te voeren op een serie overnames en joint ventures. Qua producten begon het in de chemie met vooral de basisproducten zoals natronloog en soda. Door de overname van Philips Duphar - begin jaren 80 – en recent het Franse bedrijf Fournier Pharma groeide ook de farmaceutische tak van de onderneming enorm. Het bedrijf hier dankt er nog steeds z’n vestigingsplaats aan, want de fabriek en de kantoren in Weesp bevinden zich op het voormalige Philips Duphar terrein.

Influvac
Veel business van Solvay is ‘business to business’. Bij het grote publiek is hooguit een griepvaccin bekend onder de naam Influvac®. Solvay behoort tot de grotere producenten van griepvaccins. Minder bekend, maar daarom niet minder relevant zijn de medicijnen
die vallen in de categorieën cardiologie (hartritme-regulatoren bij hart- en vaatklachten bijvoorbeeld) en psychiatrie. ‘Neuro science’ zoals het heet. Daarbij gaat het om middelen tegen stoornissen, verslavingen of dwangneuroses. Solvay werkt ook aan
medicijnen tegen de ziekte van Parkin-son en tegen eetverslavingsziektes. “Het typische is dat je soms een product ontwikkelt voor het ene gebied dat voor een ander gebied ook blijkt te werken. Zo bleek ons middel tegen eetverslaving goed te werken tegen gokverslaving”. “Onze business unit Chemie produceert vooral basisproducten zoals soda, zoutzuur, natronzout. Merendeels worden die producten in de vorm van halffabrikaat geleverd aan andere chemische industrieën die het bijvoorbeeld toepassen in waterzuiveringsinstallaties. Innovatief zijn wij vooral in het productieproces zelf.
Daar zijn nog legio mogelijkheden om het veiliger – ook uit milieuoogpunt – te produceren. Het gaat dus niet alleen om het product zelf maar ook om de manier waarop ’t wordt geproduceerd.”

Open huis en open kaart
Is de buurt nog steeds blij met Solvay? “Jazeker” zegt Wolf. “Regelmatig zijn er omwonenden-avonden en daar spreken we de buurt bij over zaken als verbouwingen, veranderingen, veiligheidsissues, vergunningen. Eens per 4 jaar is er een open dag chemie, op initiatief van de branchevereniging (VNCI). Ruimer genomen kijkt de overheid mee vanuit verschillende kanten: rijk, provincie, gemeente, hoogheemraadschap, inspectiediensten.” Het doet bijna de vraag rijzen of er nog voldoende tijd overblijft om te werken… Maar Wolf en zijn collega’s kennen het spel door en door. “We spelen open kaart. Het is een dynamische situatie, ook bij de overheid. Wisselingen van personen bijvoorbeeld, maken dat je met enige regelmaat weer opnieuw moet uitleggen wat we doen en hoe we het doen. Rapportages vragen om uitleg en toelichting. Bij incidenten onderzoeken en rapporteren we zelf, ook al doet men dat aan de andere kant van de tafel ook. Natuurlijk, de overheid verlangt van ons in het kader van onze milieuvergunning dat we voldoen aan alle eisen inzake lucht en water, opslag van gevaarlijke stoffen, dat we deugdelijke onderhouds- en inspectieprogramma’s voor de installaties hebben, een bedrijfsnoodplan, goede bodembescherming en dat soort zaken. Maar we gaan altijd uit van een open manier van samenwerken, van dialoog. Continue en pro-actief dus. Noem het een voorbeeld van maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat je de overheid beschouwt als partner. Hoe dan ook: het werkt, we plukken er de vruchten van, dat merken we heel sterk.”

Gaat er wel eens iets mis?
“Eh, ja natuurlijk. We houden zelf een incidentenregistratie bij, melden ook aan de overheid. Dat zijn we verplicht en daar is een strikte procedure voor.
We hebben een goed lopende incidentenorganisatie, inclusief bedrijfshulpverlening, bedrijfsbeveiliging, brandweer. De security is scherp. Een tankwagen van een bekende
leverancier wordt niet zo maar door-gewuifd, iedereen dient zich te identificeren, ook al houdt dat zaken bij de poort wel eens een beetje op. Zo’n tankwagen wordt door mensen van Solvay helemaal begeleid naar de losplaats en vervolgens weer naar de uitgang.

Of er recent nog iets geks is gebeurd? Vorige week nog. Op een nacht merkte de beveiliging dat er twee mensen op het terrein liepen. De eerste ontsnapte, de tweede kon staande gehouden worden. Politie erbij. Bleek te gaan om koperdieven die het gemunt hadden op de bliksemafleiders van een van de gebouwen…”

<< terug naar boven

HSE, het veiligheids-ABC van Gaz de France

Gaz de France. is een van de belangrijkste spelers op de Europese energiemarkt.

De Nederlandse vestigingen in Zoetermeer en Den Helder sturen alle activiteiten aan

die het concern onderneemt op het Nederlandse deel van de Noordzee.

Deze omvatten het exploreren van aardgas-velden,

het uitvoeren van gasboringen, verwerken en

uiteindelijk transport door een onderzeese pijp-

leiding naar het Groningse Uithuizen, waar het gas

wordt afgeleverd aan de Gasunie. Gaz de France is

vanaf 2001 actief in Nederland onder de naam GDF

Production Nederland B.V. en ontstaan door over-

name van het bedrijf TransCanada, waarvan de

activiteiten eerder onder de namen Occidental

Petroleum en Placid Oil plaatsvonden.

Iedereen gezond met pensioen
“Veiligheidsdenken loopt, on- en offshore, als een rode draad door alle echelons en niveaus van onze organisatie. En ons veiligheids-ABC heet HSE, wat staat voor Health, Safety en Environment”. Dat zegt Frits van der Wilt, Manager HSE. “Bij seismisch onderzoek voor het bepalen van het geologisch profiel en om vast te stellen of aanwezig gas winbaar is veroorzaken wij explosies onder water. Bij het aanboren van een nieuw gasveld– tot op zo’n 3½ kilometer diepte – kunnen gasdrukken van 300 tot 400 bar worden verwacht. Onze mensen moeten te allen tijde beschermd zijn tegen en voorbereid op calamiteiten zoals brand, explosies, ongelukken, slecht weer en bijvoorbeeld aanvaringen. Dat vereist niet alleen middelen en procedures, maar vooral het volledig doordrongen zijn van de noodzaak van veilig handelen, je houden aan regels en voorschriften, jezelf, anderen en het milieu beschermen en – heel belangrijk – anticiperen op eventualiteiten zoals ik die net noemde. Iedereen moet gezond met pensioen: daar komt het op neer”.

Veiligheid kan altijd beter
“Veiligheidsprocedures, keuze en toepassing van middelen, ergonomie, onderhoud,
training, bescherming van het milieu: over al deze zaken vindt overleg plaats. Daarbij worden ook de contractors en subcontractors betrokken. Omdat niet alleen wij, maar zij ook moeten voldoen aan strenge criteria en kwalificaties die door overheden en keuringsinstanties worden vastgesteld en opgelegd”, aldus Van der Wilt. “Maar alleen protocollen en regelgeving zijn niet genoeg om te voldoen aan onze HSE-normen. Dus worden alle procedures steeds weer opnieuw geëvalueerd en ge-update, en vindt er doorlopend onderzoek plaats om te komen tot zo nauwkeurig mogelijke risico-analyses en een optimaal veiligheidsniveau. In feite vraag je je telkens weer af: wat werkt goed? Wat werkt beter? Resultaat van zo’n studie is bijvoorbeeld dat nu op alle platforms identieke besturingssystemen zijn geïnstalleerd. Operators en engineers zijn zo multi-inzetbaar en werken veiliger”.

De harde praktijk
Trainer Roeland van Fastenhout: “het offshore personeel is opgenomen in een rooster voor scenariotrainingen. Uitvoering van de scenariotrainingen doen we met de offshore ploeg die offshore in dezelfde samenstelling samenwerkt, inclusief de mensen van onze contractors. Deze trainingen vinden iedere twee jaar plaats. Over zo’n training moet niet te licht worden gedacht. Daar wordt echt de harde werkelijkheid in praktijk gebracht en dus ook aan den lijve ondervonden.

Nieuwkomers krijgen een voorbereidende training die maar liefst drie dagen duurt. Deze training omvat alle facetten van het vak. Zoals bijvoorbeeld de helicopterontsnappings
training. Bij deze live oefening gaat de dummy-helicopter in het bassin echt in z’n totaliteit onder water en draait-ie ook nog eens een paar keer om z’n lengteas. Alles om helemaal het goede gevoel te krijgen, zeg maar! Naast deze training krijgen alle nieuwkomers die operationeel werk gaan verrichten ook nog eens de training Offshore Gasproduction Operations. Voor dat ze aan de slag gaan zijn ze dus goed getraind.”

Gevoel en mentaliteit
Van Fastenhout trekt een manual uit een goedgevulde archiefkast. “Alle veiligheids- en rainingsprocedures, protocollen, voorschriften en informatie met betrekking tot voorgeschreven handelingen en materialen zijn vastgelegd in dergelijke manuals. “Ook bij deze informatie geldt dat er, net als bij de procedures waar Frits het over had, sprake is van een volcontinue voortgang van herevaluatie en steeds terugkerende updates. Je leert immers telkens weer opnieuw van de dagelijkse praktijk. En dan: veiligheid en veiligheidsdenken en -beleving moeten een dynamisch proces zijn. Alleen zo maak je dat mensen eigen, kom je tot effectieve motivatie en vorm je het juiste gevoel en de juiste mentaliteit”.

<< terug naar boven

Training in de spotlight

Olie & chemicaliën bestrijding op het land

Nederland is dichtbevolkt, dichtbebouwd en hyperactief.
De laatste decennia is er sprake van een toenemende zorg om het milieu vanuit overheid, bedrijfsleven en particulieren. Dat vraagt om specialistische kennis als het gaat om de bestrijding van vrijgekomen olie en/of chemicaliën.

Vanuit landbeheerders en calamiteitenbestrijders

groeit dan ook de vraag naar kennis, training en

informatie op dit specifieke gebied. Mensen die in

de dagelijkse praktijk verantwoordelijk zijn voor

eerstelijns calamiteitenbestrijding moeten kennis

op kunnen doen om de snelheid van werken en de

kwaliteit ervan te verhogen. Verder is het van belang

om bij deze personen kennis van materialen en de

omstandigheden waarbinnen die worden gebruikt te

vergroten.

Absorbit Training is al geruime tijd actief op het

gebied van crisismanagement met als specialisme het grensvlak van land en water.

Zo is er een speciale training ontwikkeld voor mensen die actief betrokken zijn bij calamiteiten- en rampenbestrijding in Nederland. De training is gericht op opdrachtgevers en uitvoerders die werkzaam zijn bij rijk, provincies, gemeenten en waterschappen.

Maar ook op wegwerkers en werknemers in operationele functies bij onder meer hulp- en reinigingsdiensten. Op basis van gegevens uit het eigen bedrijfsnoodplan en uitgaande van de toegepaste chemicaliën is het mogelijk om voor elk bedrijf een specifieke training samen te stellen die aansluit bij de praktijk van alle dag.

Voorbeeld: IKO
Neem IKO Insulations BV in Moerdijk. Hier kreeg het nieuw op te richten calamiteitenteam op basis van de eigen veiligheidsinformatiebladen en omstandigheden een ééndaagse training. Door theorie en praktijk van de deelnemers centraal te stellen en toe te spitsen op hun eigen situatie, hoeft er door de deelnemers zelf geen 'vertaling' gemaakt te worden.

Op basis van foto's van de eigen faciliteiten, eigen veiligheidsinformatie en het bedrijfsnoodplan ontstond zo een training op maat, die exact aansluit op de situatie van de deelnemers.

Theorie en praktijk
Afhankelijk van de specifieke vragen en onderwerpen van de opdrachtgever
bestaat de training onder andere uit een theoretisch en een praktisch gedeelte. In kernwoorden samengevat

Theorie

• inzicht in onderlinge verbanden, relaties en verhoudingen op landelijk, provinciaal en lokaal niveau
• inzicht in onderscheid van calamitei ten in relatie tot omvang, situatie, weer en seizoenen
• herkennen en interpreteren van de gevaarseigenschappen van chemicaliën
• maken van de juiste keuze van bestrijdingsmateriaal
• schrijven of interpreteren van een calamiteiten- of bedrijfsnoodplan

Praktijk

• gebruik en verwerking van middelen zoals absorberende materialen en beschermingsmiddelen.

Toets
Afhankelijk van de wensen van de opdrachtgever kan de training worden besloten met een schriftelijke toets om het kennisniveau van de deelnemers te peilen. Bij goed gevolg ontvangen de deelnemers een certificaat van deelname.

Deze training van Absorbit voldoet aan de regelgeving gesteld in de arbeidsomstandighedenwet (art. 8), arbeidsomstandighedenbesluit (art.4.4) en arbeidsomstandighedenregeling (paragraaf 1.2).

Geïnteresseerd in wat Absorbit Training voor u kan betekenen? Neem dan
contact op via leren@absorbit.nl of bel 023 532 20 85.

<< terug naar boven

Tien tips voor het bevorderen van de veiligheids-cultuur

Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is gestart met het
Programma Versterking Arbeidsveiligheid en geeft 10 tips:

1 Betrokkenheid van (top)management is essen-

tieel. Betrokkenheid in woorden, maar ook in daden:

budget vrijmaken, aanwezig zijn, het goede voorbeeld geven.

2 Norm leidinggevende is norm medewerkers.

Dit geldt voor alle management lagen, ook voor

het hoogste management en de directie.

3 Zoek de weerstand en los deze op. De weerstand

kan bijvoorbeeld zitten in het graag willen behalen

van productienormen of in zoiets praktisch als

onhandige arbeidsmiddelen.

4 Beïnvloed veiligheidsgedrag. Richt je op datgene dat beïnvloedbaar is: het eigen gedrag.

5 Beloon goed gedrag. Het belonen van het gewenste veiligheidsgedrag kan een positief effect hebben op de arbeidsveiligheid.

6 Laat medewerkers zelf nadenken. Betrokkenheid leidt tot een verbeterde veiligheidscultuur en een hogere productiviteit.

7 Los veiligheidsproblemen operationeel op. Door de verantwoordelijkheid in de lijn te beleggen, wordt veiligheid een verantwoordelijkheid van de hele organisatie.

8 Leer van elkaar. Het helpt ook om veiligheid bespreekbaar te maken en het veiligheidsbewustzijn te vergroten.

9 Maak resultaten zichtbaar. Presenteer de resultaten op een visuele wijze, bijvoorbeeld in grafieken.

10 Borg de veiligheidscultuur in een structuur. Tijdens een veiligheidsproject wordt een gedragsverandering gerealiseerd die op termijn een cultuurverandering tot gevolg kan hebben.

<< terug naar boven

Toolbox Meeting
Menselijke fouten en handelingen veroorzaken 80% van alle arbeids-ongevallen

Al jaren blijkt volgens onderzoek dat zo'n 80% van

alle arbeidsongevallen wordt veroorzaakt door

menselijke fouten en handelingen. Deels omdat

mensen simpelweg niet beter weten of kunnen,

maar voor een groot deel toch ook omdat mensen

risico's en gevaren onderschatten.

Hieruit blijkt maar weer dat veiligheid in veel

gevallen in het hoofd van mensen zit (of in ieder

geval behoort te zitten). Als we aan de hand hier-

van mogen concluderen dat de mentaliteit een

grote rol speelt in de veiligheid op de werkvloer,

hoe kunnen we die dan structureel veranderen of ombuigen?

Vanuit het VCA-systeem kennen we een begrip als 'toolbox meeting' en deze vorm van overleg heeft zijn meerwaarde inmiddels wel bewezen in het veld. De term 'toolbox' geeft in feite al weer waar dit principe van overleg is ontstaan: letterlijk met z'n allen om de gereedschapskist, even kort overleggen hoe en wat er gaat gebeuren.
Een goede toolbox meeting draagt bij aan de juiste motivatie, denkwijze en manier van werken van de deelnemers. Hierdoor neemt niet alleen de veiligheid op de werkplek toe, maar verbetert bovendien de kwaliteit en productiviteit van de medewerkers.

Eén onderwerp centraal
Een toolbox meeting is een kortdurende bijeenkomst waarin één onderwerp centraal staat. De onderwerpen kunnen door de leidinggevenden worden aangedragen, maar beter is wanneer de uitvoerenden zelf met onderwerpen komen. De meeting en het onderwerp worden vooraf kenbaar gemaakt (bijvoorbeeld via een jaaragenda met onderwerpen) zodat iedereen zich kan voorbereiden en met gerichte vragen kan komen.

De 6 V's
Voor het meest optimale effect van een toolbox meeting dient men rekening te houden met de zogeheten 6 V's:
1. Voorbereiden: onderwerp en tijd afbakenen, deelnemers op tijd informeren
2. Vereenvoudigen: hanteer de KISS-methode ('keep it short and simple')
3. Verpersoonlijken: breng het onderwerp heel dichtbij door de onderwerpen en voorbeelden uit de dagelijkse praktijk te halen
4. Vertonen: gebruik foto- en filmmateriaal om onderwerpen te ondersteunen
5. Voorschrijven: veiligheid is niet vrijblijvend, maak aan deelnemers duidelijk wat van hen wordt verwacht/geëist
6. Vastleggen: leg de meeting vast in notulen en laat de deelnemers tekenen voor aanwezigheid

Onderwerpen
Mogelijke onderwerpen voor een toolbox meeting zijn afhankelijk van de individuele situatie, maar in alle gevallen gericht op veiligheid.

Zaken als persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's), veilig werken met gereedschappen, veilig werken met hijsmiddelen, veilig werken met machines zijn zaken die in de meeste bedrijven wel aan de orde zijn. Een kleine rondgang in uw bedrijf levert u zo wel een aantal onderwerpen dat voor een dergelijke meeting geschikt is.

<< terug naar boven